Στις εκλογές, το 2024, το Εργατικό Κόμμα υποσχέθηκε μιαν επαναστατική αποκέντρωση της λήψεως αποφάσεων δημόσιας πολιτικής με σκοπό την επιτάχυνση της οικονομικής μεγέθυνσης, μα η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ απέτυχε να εκπληρώσει την υπόσχεσή της. Την ίδια υπόσχεση επαναλαμβάνει σήμερα ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ ο οποίος, ως (τέως πια) δήμαρχος του Μάντσεστερ, έχει σωρεύσει πλούσια σχετική πείρα.
Η ιδέα της αποκέντρωσης των οικονομικών εξουσιών έχει ισχυρό διανοητικό έρεισμα: η θεωρία της δημοσιονομικής ομοσπονδίας προβλέπει την αύξηση της οικονομικής αποδοτικότητας, όταν οι αποφάσεις για την προσφορά δημοσίων αγαθών (με την ευρεία έννοια) ανταποκρίνονται στις αποκλίνουσες προτιμήσεις των τοπικών πληθυσμών, καθώς και ως αποτέλεσμα του (τοπικώς ευχερέστερου) πολιτικού πειραματισμού. Η ανομοιογένεια των τοπικών προτιμήσεων πολιτικής, η οποία πρωτίστως αντανακλά υποκείμενες οικονομικές αποκλίσεις (μεγέθυνση, απασχόληση, διανομή, δημοσιονομική κατάσταση), είναι οικονομικώς βαρύτερη των οικονομιών κλίμακας· και η αποκέντρωση των οικονομικών εξουσιών είναι πολιτικώς πιο επιθυμητή έναντι της συγκέντρωσής τους.
Οι περιφερειακές οικονομικές αποκλίσεις, όμως, υπαγορεύουν την ενίσχυση της χωρικής ανακατανομής των πόρων (ιδίως, κεφάλαιο και εργασία), καθώς και την ενδυνάμωση μεταβιβάσεων μεταξύ περιφερειών – από τις πλούσιες στις λιγότερο πλούσιες. Στην περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου, μάλιστα, το δημοσιονομικό έλλειμμα στις περισσότερες περιφέρειες (ως ποσοστό του παραγόμενου προϊόντος) υπερβαίνει το 10%, σε ορισμένες δε περιφέρειες είναι υπερδιπλάσιο. Από την άλλη πλευρά, στο Λονδίνο και στην νοτιοανατολική περιφέρεια καταγράφονται δημοσιονομικά πλεονάσματα, μέρος των οποίων (8% του συνολικού πλεονάσματος στο Λονδίνο) μεταβιβάζεται στις ελλειμματικές περιφέρειες. (1) Η μείωση των περιφερειακών οικονομικών αποκλίσεων είναι, το δίχως άλλο, πολιτικώς επιθυμητή και οικονομικώς (διάβαζε μεγέθυνση) αναγκαία. Για την κυβέρνηση των Εργατικών, εν προκειμένω, η ισόρροπη μεγέθυνση συνιστά, μεταξύ άλλων, προϋπόθεση της διανεμητικής δικαιοσύνης. Τούτο δεν ακυρώνει, ασφαλώς, τις εύλογες (και πάντως ιδιωφελείς) περιφερειακές διανεμητικές διαμάχες – η πλούσια και, ενίοτε, οδυνηρή ιστορία των διαμαχών ανάμεσα στις συνιστώσες χώρες και περιφέρειες του Ηνωμένου Βασιλείου προσθέτει το δικό της βάρος.
Τώρα, η αναδιανομή μεταξύ περιφερειών δεν έχει αναμφίλεκτες επιδράσεις. Οι τελευταίες εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από το περιεχόμενο και την σχέση περιφερειακής ανακατανομής των πόρων και εισοδηματικών μεταβιβάσεων. Ως προς την ανακατανομή των πόρων, ειδικότερα, το ερώτημα αφορά, κατά μείζονα λόγο, στην διαμόρφωση και την εφαρμογή τοπικών βιομηχανικών πολιτικών: στην δημιουργία οικονομιών συσσώρευσης και κλίμακας, στην κατάλληλη κλαδική στόχευση, αλλά και στην διασφάλιση ικανής διαφοροποίησης των παραγωγικών δομών – η υψηλή συγκέντρωση και η (συνακόλουθη) μεγάλη εξειδίκευση εγκυμονούν τον κίνδυνο εξασθένησης της μακροχρόνιας μεγέθυνσης των τοπικών οικονομιών.(2) Σε κάθε περίπτωση, η ανακατανομή πόρων και οι αναδιανεμητικές μεταβιβάσεις, από ακμάζουσες σε παρηκμασμένες περιφέρειες, εμπεριέχουν τον κίνδυνο καθαρής απώλειας (ευημερίας) και σπατάλης. Επιγραμματικώς, η αποκέντρωση των οικονομικών εξουσιών δεν προδικάζει, αφ’ εαυτής, την επιτάχυνση της οικονομικής μεγέθυνσης και την σύγκλιση των περιφερειών.
Υποστηρίζεται συχνά ότι το πρόβλημα της ανισόρροπης μεγέθυνσης στο Ηνωμένο Βασίλειο οφείλεται, κυρίως, στην αδυναμία ορθής εφαρμογής ακόμη και ex ante εύστοχων και καλών πολιτικών. Το 2024 η Κέμι Μπέιντενοχ (δεν είμαι βέβαιος γι’ αυτήν την φωνητική απόδοση του επωνύμου της Kemi Badenoch) εξελέγη στην ηγεσία του Συντηρητικού Κόμματος υποσχόμενη σύγκρουση με την γραφειοκρατία – την τάξη των γραφειοκρατών, όπως η Μπέιντενοχ ονομάτισε την δημόσια διοίκηση. Αφήνοντας στην άκρη την διανοητική αφετηρία και την ιδεολογία της αρχηγού των Συντηρητικών –αμφότερες μαχητές–, η διαπίστωση ότι, σε πείσμα της ένδοξης παράδοσης, η βρετανική δημόσια διοίκηση τείνει να τροχοπεδεί την μεγέθυνση, επαναλαμβάνεται λίγο πολύ από όλους. Ίσως λοιπόν, η περισσότερο πιεστική θεσμική μεταρρύθμιση της βρετανικής πολιτικής οικονομίας έγκειται σε αυτήν της δημόσιας διοίκησης· χωρίς μια τέτοια μεταρρύθμιση, η αποκέντρωση των οικονομικών εξουσιών μπορεί να αποδειχθεί (εκ νέου) στείρα.
(1) https://adamtooze.substack.com/p/the-uks-regional-imbalances-the-lab
(2) Stephan Heblich, Marlon Seror, Yanos Zylberberg (2026) “Place-based industrial policies in the long rum” https://cepr.org/voxeu/columns/place-based-industrial-policies-long-run