Στον σύγχρονο κόσμο μαθαίνουμε από πολύ νωρίς πως το κέρδος (εδώ νοούμενο ως προσωπικό όφελος κυρίως) είναι, ίσως, ότι πιο επιθυμητό. Αυτή η σχεδόν παγιωμένη πλέον γνώση είναι αποτέλεσμα της κοινωνικοποίησης μας (οικογένεια, σχολείο κ.α.). Αλλά ήταν άραγε πάντοτε έτσι; Η απάντηση είναι όχι. Όχι δεν ήταν πάντοτε έτσι ο κόσμος μας. Η έννοια του κέρδους είναι επιθυμητή μόνο στον σύγχρονο κόσμο. Μερικούς αιώνες πριν ήταν ανεπιθύμητη, ντροπιαστική και δαιμονισμένη. Αλλά ακόμη και όταν το κέρδος άρχισε να αποδαιμονοποιείται δεν το αγάπησαν όλοι ταυτόχρονα. Οι αστοί, λόγου χάρη, το έκαναν πριν τους εργάτες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα λεγόμενα του Sir William Petty. Ο πολυπράγμων Sir William, που έζησε τον δέκατο έβδομο αιώνα και υπήρξε μεταξύ άλλων βοηθός καμαρότου, γυρολόγος, υφασματέμπορος, γιατρός, καθηγητής μουσικής και ιδρυτής μίας σχολής με την επωνυμία «Πολιτική Αριθμητική», είχε υποστηρίξει πως όταν οι μισθοί αυξάνονταν και γίνονταν ικανοποιητικοί «ήταν δύσκολο να βρεις εργάτες, γιατί είναι τόσο ακόλαστοι, που δουλεύουν μόνο για να τρώνε ή μάλλον για να πίνουν». Τα λεγόμενα του Sir William μπορεί να ηχούν ως προκαταλήψεις των αστών της εποχής, ωστόσο επιβεβαιώνονται και από την παρατήρηση μη βιομηχανικών κοινωνιών όπου το εργατικό δυναμικό όχι μόνο δεν αυξάνει την ένταση με την οποία εργάζεται για να αυξήσει το βιοτικό του επίπεδο και τον υλικό του πλούτο αλλά, τουναντίον, αυτό που κάνει είναι να αυξάνει την σχόλη του όταν οι μισθοί αυξάνονται!
Υποδεικνύεται έτσι η διαφορετικότητα του σύγχρονου κόσμου με τον κόσμο λίγους αιώνες πριν, και θα έλεγα πως φαίνεται και κάτι ακόμη. Φαίνεται ότι η παραδεγμένη γνώση μπορεί να γκρεμισθεί (παράφραση στίχων του Κ.Π. Καβάφη, 1903) και ο κόσμος του αύριο μπορεί – ορισμένοι ίσως να χρησιμοποιούσαν και το ρήμα πρέπει – να είναι πολύ διαφορετικός τόσο από τον κόσμο του χθες όσο και από αυτόν του σήμερα…
Πήγή: Heilbroner, R.L. (2000). Οι φιλόσοφοι του οικονομικού κόσμου. Αθήνα: Κριτική. Σελ. 33-34.