Μου ‘στειλε ένας φίλος μου σε e-mail το ερώτημά του:
«Νίκο καλημέρα. Όλα καλά; Έχω μία απορία κι αν έχεις χρόνο, πες μου. Γιατί το άνοιγμα της κάνουλας της ΕΚΤ δεν μπορεί από μόνο του να λύσει το πρόβλημα; Μου είχες πει πριν μέρες ότι χρειάζεται να ανακάμψει και η ζήτηση. Να υποθέσω με αναίρεση των περιοριστικών μέτρων; Γίνεται; Τι γίνεται;»
Του απάντησα με μεγάλη συντομία – ένα e-mail ήταν μόνο:
«Γιώργο, θα μπορούσε το άνοιγμα της κάνουλας να ηρεμήσει τα πράγματα, μολονότι ουδείς παρακάμπτει ότι το άνοιγμα μπορεί να προκαλέσει κόστος μεσο- μακροπρόθεσμα, ιδίως πληθωρισμό. Και πάλι, βεβαίως, θα χρειαζόταν κεντρική ρύθμιση για τις τράπεζες και τους προϋπολογισμούς, γιατί αλλιώς η κάνουλα μπορεί να έσταζε εκτός των ενδεδειγμένων υποδοχών είτε, κυρίως, να προκαλούσε υγρασία και σκουριά (αυτό που λένε ηθικό κίνδυνο και εννοούν πως όταν ξέρεις πως σε σώζουν παρατάς την προσπάθεια και, πιθανότατα, ξαναβάζεις το δανειστή/ σωτήρα σου σε νέες περιπέτειες). Γι’ αυτό και ακούγεται το ενδεχόμενο της ‘ανταλλαγής’ κάνουλας της ΕΚΤ και σκληρής επιστασίας της εθνικής δημοσιονομικής διαχείρισης.
Αλλά, το θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα της ευρωζώνης είναι η απουσία ισορροπημένης μεγέθυνσης, δηλαδή, το ότι κάποιοι μένουν πίσω και, κάποια στιγμή, ζητούν ενίσχυση ή σωσίβιο από τους ισχυρότερους – το πρόβλημα της (ισχνής) ανταγωνιστικότητας και οι συνέπειές του, κατά πως λέγεται. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι εάν η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας μέσω των καλούμενων διαρθρωτικών αλλαγών είναι δυνατή σε κλίμα ύφεσης. Όπως φαίνεται δεν είναι δυνατή – άλλωστε κι αυτές οι διαρθρωτικές αλλαγές, εννοώ τις κατάλληλες γιατί αρκετές από τις προτεινόμενες είναι αμφίβολης οικονομικής σημασίας, πολύ δύσκολα εφαρμόζονται σε υφεσιακές περιστάσεις. Άρα ναι, χρειάζεται η αναίρεση της περιοριστικής πολιτικής (λιτότητας) ή/ και η αύξηση της εξωτερικής ζήτησης από τις πλουσιότερες, πλεονασματικές χώρες – και η μείωση των δικών τους πλεονασμάτων και των δικών μας ελλειμμάτων. Όμως, η αναίρεση προσκρούει σε αυτό που γράφεται παραπάνω – είτε χωρίς, αλλά κυρίως με την κάνουλα της ΕΚΤ. Την ίδια στιγμή, η αυξημένη ζήτηση από τις πλουσιότερες χώρες παραπέμπει στην ‘οικονομική’ καρδιά της λεγόμενης αλληλεγγύης που, βεβαίως, πολύ λίγο κτυπά – δεν είμαστε δα και αδέρφια.
Συμπέρασμα: πιθανότατα, η ευρωζώνη δεν είναι διατηρήσιμη, προσπάθεια γίνεται να μην καταρρεύσει εν μέσω έξαρσης της κρίσης – υποτίθεται πως οι αγορές θα πάρουν στα σοβαρά πως μάθαμε καλά, έπεσε ράβδος βλέπεις, τα μαθήματα αρετής και σωφροσύνης, θα πάψουν να κάνουν τους τίτλους χρέους κουρελόχαρτα και θα ηρεμήσουν.»