Γιατί είμαστε, ακόμη, αβέβαιοι για τα αθροιστικά αποτελέσματα της ΤΝ;

Διαβάζω συχνά πως τα αθροιστικά αποτελέσματα της ΤΝ –παραγωγικότητα, απασχόληση– δεν είναι, ακόμη, διαγνώσιμα ή, πως οι μικροοικονομικές εκτιμήσεις και οι προβολές των τελευταίων είναι, ακόμη, αβέβαιες και αντιφατικές. Είναι νωρίς, ακόμη, όπως οι περισσότεροι διατείνονται, διότι η γενικευμένη εφαρμογή της ΤΝ είναι ταυτόσημη με μια μακρά διαδικασία ενσωμάτωσης στην οικονομική δραστηριότητα. Πολλοί σπεύδουν να υπενθυμίσουν, μάλιστα, την περίφημη αποστροφή του Ρόμπερτ Σόλοου: βλέπω παντού ηλεκτρονικούς υπολογιστές, αλλά όχι και στις στατιστικές της παραγωγικότητας – μέχρι που ‘φάνηκαν’ και σε αυτές και, δη, εκκωφαντικώς, στα μέσα της δεκαετίας 1990.

Νομίζω πως μια τέτοια αναλογία (μεταξύ τρίτης και τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης) είναι επισφαλής. Τότε εξοικειωνόμασταν, ακόμη, με τους υπολογιστές και εξερευνούσαμε, συχνά με κόπο, τις δυνατότητές τους. Σήμερα, όμως, είμαστε πλήρως εξοικειωμένοι με αυτούς, με τα λειτουργικά συστήματα και τις ρουτίνες τους· και, μεταξύ των εκατομμυρίων χρηστών, είναι πάρα πολλοί εκείνοι που έχουν αποκτήσει τεχνικές δεξιότητες ή/και ικανότητες συγγραφής κωδίκων και αλγορίθμων. Με άλλα λόγια, αυτήν την φορά η διαδικασία ενσωμάτωσης της τεχνολογίας ΤΝ θα είναι, πιθανώς, βραχεία ως προς την διάρκεια· και τα αθροιστικά αποτελέσματα θα είναι, ομοίως, σε βραχύ χρόνο ορατά.

Κι αν, μέχρι τώρα, οι εκτιμήσεις μικροοικονομικών αποτελεσμάτων –συνήθως στην κλίμακα των επιχειρήσεων– είναι αβέβαιες και αντιφατικές, τούτο οφείλεται, πρωτίστως, στις αποκλίσεις των εμπειρικών μεθόδων, καθώς και στην σχετική ανεπάρκεια και, ίσως, κυρίως, στην ποιότητα των εμπειρικών δεδομένων. Στο κάτω κάτω, άλλο η εσωτερίκευση της ΤΝ στις εργασίες μιας επιχείρησης και άλλο η συστηματική καταγραφή των τρόπων και των χρόνων – και, ασφαλώς, μια τέτοια διάσταση δεν είναι άμοιρη του μεγέθους και, κατά τεκμήριον, της διοίκησης των επιχειρήσεων.

νκ