Ο Λουκάς Τσούκαλης συζητά με το poleconomix

Poleconomix: Μπορεί κάποιος να είναι ευχαριστημένος ή απογοητευμένος από την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, στην πρώτη και τη δεύτερη φάση της; Μήπως, τελικώς, η ΕΕ κινήθηκε στο πλαίσιο του (σχεδόν) απολύτως αναμενόμενου;

Λουκάς Τσούκαλης :  Δεν είμαι σίγουρος ποιο ακριβώς είναι το αναμενόμενο. Η ΕΕ αντιμετώπισε – και αντιμετωπίζει – μια κρίση χωρίς προηγούμενο. Δεν είχε ούτε τις δομές ούτε και τα εργαλεία. Όταν βρέθηκε στο χείλος του γκρεμού, αντέδρασε. Με καθυστέρηση, διστακτικότητα και μάλλον αποσπασματικά. Άλλη η αίσθηση του χρόνου στις αγορές χρήματος και άλλη στην πολιτική. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι χρειάζονται δύσκολες αποφάσεις για σύνθετα προβλήματα που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα, ενώ η οικονομική απόκλιση μεταξύ των χωρών της ΕΕ διευρύνεται και ο λαϊκισμός διογκούται. Δύσκολες εποχές. 

Poleconomix: Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα αποτελούσε το λαθρεπιβάτη του ευρωπαϊκού οχήματος: υψηλά ελλείμματα και χρέη, μεταρρυθμιστική δυσπραγία, καθυστέρηση και ελλείψεις όσον αφορά τη συμμόρφωσή της με την κοινοτική έννομη τάξη. Φταίει μόνο ο λαθρεπιβάτης ή και ο ελεγκτής; 

Λουκάς Τσούκαλης:  Οι έλεγχοι σίγουρα δεν λειτούργησαν σωστά. Όσο για τον λαθρεπιβάτη, τελικά καλείται ο ίδιος να πληρώσει ένα πολύ ακριβό τίμημα τώρα που πιάστηκε. Υπήρξε μακρόχρονη και μεγάλη ανευθυνότητα εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας του τόπου ως προς τα δημοσιονομικά ελλείμματα, την έλλειψη διαρθρωτικών μέτρων και τη γενικότερη κακοδιαχείριση και διαφθορά στα δημόσια πράγματα. Η κοινωνία, μέσω των δημοκρατικών θεσμών και των οργανωμένων ομάδων συμφερόντων, ανέχτηκε ή και ενθάρρυνε αυτές τις επιλογές. Οι όποιες αντιστάσεις αποδείχτηκαν στην πράξη αδύναμες ή απλώς ανεπαρκείς. Από την άλλη πλευρά, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της ευρωζώνης αποδείχτηκαν αδειανό πουκάμισο. Υπήρχε βεβαίως και δομικό πρόβλημα στο εσωτερικό της ευρωζώνης: χαμηλά επιτόκια και μεγάλα πλεονάσματα στις χώρες του Βορρά που επενδύθηκαν, εν μέρει τουλάχιστον, στις χώρες της περιφέρειας ενισχύοντας την κρατική, τραπεζική και κατασκευαστική φούσκα.

Poleconomix: Υποστηρίζεται ότι η οικονομική κρίση μπορεί να αποτελέσει μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την εφαρμογή λυσιτελών θεσμικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Ποιες θα πρέπει να είναι οι προτεραιότητες σε εγχώριο, εν προκειμένω το ελληνικό, και ποιες σε ευρωπαϊκό επίπεδο;

Λουκάς Τσούκαλης:  Η κρίση είναι μητέρα της αλλαγής, αν και η αλλαγή είναι καμιά φορά εξαιρετικά επώδυνη και επικίνδυνη, όπως συμβαίνει και με τους τοκετούς. Η Ελλάδα είναι αναγκασμένη να προχωρήσει σε γρήγορη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Δεν έχει άλλη επιλογή. Όταν δεν βρίσκεις δανεικά, δεν έχεις και ελλείμματα. Η μείωση των ελλειμμάτων συνεπάγεται σημαντική μείωση των κρατικών δαπανών. Έχει τα όριά της η αύξηση των φόρων, ακόμη και η μείωση της φοροδιαφυγής. Αυτό συνεπάγεται εξορθολογισμό των δαπανών στο μεγάλο μπάχαλο που λέγεται διαχείριση δημόσιου χρήματος, καθώς και μείωση του κράτους. Χρειάζονται επίσης μεγάλες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία των αγορών, περιλαμβανομένης της αγοράς εργασίας. Για να υπάρξει ανάπτυξη, χρειάζονται επενδύσεις. Με τις σημερινές συνθήκες, επενδύσεις δεν θάρθουν – όπως δεν ήρθαν τόσα χρόνια. Όσο για την ΕΕ, πρέπει να ενισχυθεί το Ο για να λειτουργήσει το Ν της ΟΝΕ. Και αυτό προϋποθέτει δύσκολες πολιτικές αποφάσεις. Είμαστε έτοιμοι; Δεν μπορεί να υπάρξει νόμισμα χωρίς ένα μίνιμουμ οικονομικής και πολιτικής ένωσης. Αυτό το μάθαμε, όσοι δεν το ήξεραν ήδη, με την κρίση.

Poleconomix: Λίγη συζήτηση γίνεται για το αναπτυξιακό υπόδειγμα που θα πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα στην μετά την κρίση εποχή – θέτοντας από σήμερα τις βάσεις. Είναι λογική αυτή η καθυστέρηση; Ποιο θεωρείτε ως ενδεδειγμένο υπόδειγμα;

Λουκάς Τσούκαλης:  Οι περισσότεροι μιλάνε για ανάπτυξη όπως οι άντρες μιλάνε συνήθως για τις όμορφες γυναίκες. Θα τις θέλανε, πιθανόν τις ονειρεύονται, αλλά οι πιο πολλοί δεν έχουν ιδέα πώς θα τις κατακτήσουν. Η ανάπτυξη δεν θα έρθει πατώντας ένα κουμπί. Σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα σήμερα, με μεγάλη μακροοικονομική αστάθεια και αβεβαιότητα, καφκική γραφειοκρατία, διάχυτη διαφθορά, συνδικαλιστές στα κάγκελα και υψηλή φορολογία, οι επενδύσεις (και προφανώς η ανάπτυξη) παραμένουν μια ουτοπία. Χρειάζεται να λειτουργήσει σωστά η αγορά, χρειάζεται όμως και ο επιτελικός ρόλος του κράτους. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας είναι ο ήλιος, η θάλασσα, η γεωγραφική της θέση, η ιστορία της, μερικές πρώτες ύλες, αλλά κυρίως τα μυαλά των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, τουρισμός, ναυτιλία, πολιτισμός και εκπαίδευση, τρόφιμα, μεταλλεύματα και κυρίως προϊόντα εξειδικευμένης εργασίας με υψηλή πρόσθετη αξία. Και κυρίως εξωστρέφεια, θα προσθέσω. Με εξαιρέσεις, εμείς μέχρι σήμερα εξειδικευόμαστε σε φτηνά, χαμηλής ποιότητας προϊόντα. Αυτά δεν έχουν μέλλον.

Poleconomix: Συμφωνείτε με την άποψη ότι η χώρα μας είναι εγκλωβισμένη σε μια παγίδα ύφεσης και (διογκούμενου) χρέους, η δραπέτευση από την οποία δεν μπορεί να γίνει μέσω επέκτασης του δημόσιου δανεισμού; Είναι, κατά τη γνώμη σας, η αναδιάρθρωση του χρέους σκόπιμη επιλογή;      

Λουκάς Τσούκαλης:  Σε αυτήν τη φάση, πιστεύω ότι πρώτο μας μέλημα πρέπει να είναι η δημοσιονομική προσαρμογή (έχουμε ακόμη πολύ δρόμο για να φτάσουμε σε πρωτογενή πλεονάσματα) και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η αναδιάρθρωση του χρέους πιθανότατα θα έρθει και θα πάρει διάφορες μορφές. Πρέπει όμως να γίνει με τη συναίνεση των εταίρων μας. Μια μονομερής ενέργεια θα μας οδηγούσε εκτός ευρώ. Θα επιμείνω σε ένα σημείο: αν γινόταν αναδιάρθρωση του χρέους αύριο, με σημαντικό κούρεμα, η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε να σώσει τράπεζες και ασφαλιστικά ταμεία με μεγάλο κόστος, ενώ δεν θα διευκόλυνε διόλου την άμεση και επώδυνη δημοσιονομική προσαρμογή. Δεν λέω ότι δεν θα χρειαστεί αναδιάρθρωση του χρέους. Δεν είναι όμως καθόλου απλή υπόθεση, δεν είναι πανάκεια και μάλλον δεν θα γίνει άμεσα, εκτός και αν χάσουμε τελείως τον έλεγχο.

Ο Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής ευρωπαϊκής οργάνωσης στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.

tags: , .

Προσθέστε σχόλιο

To e-mail σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*


*