Για τις οικονομικές κρίσεις που θα έρθουν (ή μία χρήσιμη ιδέα από τη Μοντέρνα Νομισματική Θεωρία)

Οι εξελίξεις των πρώτων δεκαετιών του 21ου αιώνα έχουν θέσει σημαντικές προκλήσεις στους οικονομολόγους. Η αποτυχία της (συμβατικής) οικονομικής θεωρίας να προβλέψει το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-08, καθώς και η αποτυχία των πολιτικών για την αντιμετώπισή της -ιδιαίτερα εμφανής στην περίπτωση της κρίσης χρέους του ευρωπαϊκού Νότου- καταδεικνύουν ότι τα λάθη του παρελθόντος δε πρέπει να επαναληφθούν. Παράλληλα, η οικονομική θεωρία οφείλει να προετοιμάζεται για την αντιμετώπιση των κρίσεων του μέλλοντος. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δε μπορεί να γίνει χωρίς να έρθουν σε επαφή οι ιδέες που πηγάζουν από διαφορετικές προσεγγίσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα μπορεί να αποτελέσει το θεωρητικό υπόβαθρο της Μοντέρνας Νομισματικής Θεωρίας. Η προσέγγιση αυτή, η απήχηση της οποίας αυξήθηκε κατά την προηγούμενη δεκαετία, έχει δεχθεί έντονη κριτική ως προς το ρεαλισμό των υποθέσεών της. Για παράδειγμα, έχει τονιστεί ότι η απουσία περιορισμών ως προς την εμφάνιση δημοσιονομικών ελλειμμάτων αναφέρεται αποκλειστικά σε οικονομίες οι οποίες εκδίδουν το δικό τους νόμισμα και εν πολλοίς η πρακτική εφαρμογή της θεωρίας περιορίζεται στην εμπειρία των ΗΠΑ. Πράγματι, η συγκεκριμένη προσέγγιση πάσχει από διάφορες αδυναμίες, ενώ χαρακτηρίζεται από πολλές απλουστεύσεις. Παρ’ όλα αυτά, στο θεωρητικό της πλαίσιο μπορεί να εντοπιστεί μία ενδιαφέρουσα ιδέα. Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσέγγισης είναι η διαρκής κινητοποίηση και αναβάθμιση των διαθέσιμων πόρων μιας οικονομίας. Η λογική αυτή απέχει σημαντικά από την κυρίαρχη οπτική για το ρόλο της μακροοικονομικής πολιτικής τόσο σε περιόδους κρίσης όσο και σε ομαλές περιόδους. Χαρακτηριστικά, η έως τώρα συναίνεση ορίζει ότι η μακροοικονομική σταθεροποίηση συνίσταται στη χρήση των μακροοικονομικών εργαλείων με αντικυκλικό τρόπο – επέκταση κατά την ύφεση, συστολή κατά τις ομαλές περιόδους. Στο πλαίσιο της Μοντέρνας Νομισματικής Θεωρίας, η ενεργή χρήση των δημοσιονομικών και νομισματικών εργαλείων οφείλει να συνεχιστεί και στις ομαλές περιόδους, θέτοντας σε λειτουργία και ενισχύοντας συνεχώς τους διαθέσιμους πόρους, αυξάνοντας το δυνητικό προϊόν και κατ’ επέκταση προετοιμάζοντας κατάλληλα το έδαφος για την επόμενη κρίση (βλ. εδώ).

Παρά τις αδυναμίες της θεωρίας, πρέπει κανείς να αναγνωρίσει ότι καταφέρνει να επαναφέρει ιδέες οι οποίες έχουν αποκηρυχθεί από καιρό από την κυρίαρχη οπτική, όπως η πλήρης απασχόληση των διαθέσιμων πόρων, σε ένα συνεκτικό θεωρητικό πλαίσιο. Τέτοιες ιδέες δε μπορεί να παραγνωρίζονται από την οικονομική θεωρία, δεδομένου ότι μέσα από αυτές παρουσιάζονται εναλλακτικές απέναντι στο φαινομενικό μονόδρομο της μακροοικονομικής προσαρμογής στη βάση της λιτότητας. Η τρέχουσα κρίση θα μπορούσε να αποτελέσει τον επιταχυντή της αναπροσαρμογής του θεωρητικού πλαισίου της οικονομικής επιστήμης, προσφέροντας μία ευκαιρία για ουσιαστική επικοινωνία ανάμεσα στις διαφορετικές παραδόσεις και προσεγγίσεις.

Δ.Κα.