Περί ευθύνης και ευθυνών

Η συνεχής και εμφατική, σχεδόν απειλητική, επίκληση στην ατομική ευθύνη, προκειμένου να ανακοπεί η ραγδαία πλέον διάδοση του Covid-19 στον πληθυσμό, συνιστά κατάχρηση της έννοιας—και μάλιστα από μέρους φιλελεύθερων κυβερνητών. Η ατομική ευθύνη συνοδεύει την ελεύθερη ατομική επιλογή και την ατομική συμπεριφορά—και βεβαίως, υπολείπεται ουσιωδώς της έννοιας της κυριαρχίας (και της πλήρους και αποκλειστικής ευθύνης) του καταναλωτή σε ό,τι αφορά την φροντίδα για την υγεία. Άλλωστε, η ιδιωτική ευθύνη για αυτήν προσκρούει σε καταστρεπτικές αστοχίες της αγοράς. Στην περίπτωση του Covid-19, η ατομική ευθύνη περιστέλλεται δραστικώς και ενίοτε καταργείται, δεδομένων των ασφυκτικών περιορισμών στην ατομική συμπεριφορά που φτάνουν μέχρι και την απαγόρευση της κυκλοφορίας των προσώπων.

Εν προκειμένω λοιπόν, λόγος πρέπει να γίνεται, κυρίως, για την συμμόρφωση των πολιτών στους νόμους και στις κανονιστικές πράξεις της Πολιτείας, καθώς και για την παράβαση αυτών, συμπεριλαμβανομένων των παραβάσεων που υποκινούνται, πιθανώς, από τους ίδιους τους νόμους και τις κανονιστικές πράξεις ένεκα της ίσως υπέρμετρης αυστηρότητάς τους ή/και λόγω της διαπιστωμένης αποτυχίας παρακολούθησης της τήρησής τους στην πράξη (ιδίως της αστυνόμευσης). Σε τούτα πρέπει να προστεθεί επίσης, η τεκμηριωμένη από την επιδημιολογική έρευνα αντιστάθμιση κινδύνου, τουτέστιν η συνακόλουθη τάση παραμερισμού άλλων μορφών και μέσων προφύλαξης, συχνά αναγόμενων πράγματι στην ατομική ευθύνη.

Επιγραμματικώς, η εφαρμοσμένη πολιτική αντιμετώπισης του Covid-19, και των πάσης φύσεως υγειονομικών αλλά και οικονομικών συνεπειών του, μετατοπίζει την ευθύνη από το ατομικό στο συλλογικό, από το ιδιωτικό στο δημόσιο, από τον πολίτη στο κράτος—και στην εκάστοτε κυβέρνηση. Η τελευταία λογοδοτεί για τις επιλογές της και, ασφαλώς, επιδοκιμάζεται ή αποδοκιμάζεται για τα αποτελέσματα των αποφάσεών της.

Σε κάθε περίπτωση, η συνεχής και εμφατική αναφορά στην περιεσταλμένη, εκ των πραγμάτων, ατομική ευθύνη συνιστά κατάχρηση της έννοιας και, ενδεχομένως, υπολογισμένο σχέδιο κατ’ ουσίαν αόριστης, όσο και πολιτικώς βολικής μετακύλισης των ευθυνών.

ν.κ.