«Τα χειρότερα έρχονται. Μια μεγάλη οικονομική κρίση βρίσκεται μπροστά μας. Οι χώρες ξοδεύουν τρισεκατομμύρια δολάρια. Θα υπάρξει ημέρα πληρωμής. Βρισκόμαστε σε ένα τεράστιο πάρτι όπου όλοι ξοδεύουν». Τάδε έφη σε δηλώσεις του στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ο παγκόσμιος αστέρας της σύγχρονης διανόησης Γιουβάλ Νώε Χαράρι, με αφορμή την επίσκεψή του στη χώρα μας. Βεβαίως, ο Χαράρι δεν διευκρίνισε εάν θα ήταν προτιμότερο να μην ξοδέψει καμία κυβέρνηση, εν μέσω  υγειονομικής (και όχι μόνο) κρίσης, να συνεχιστεί δηλαδή η «επεκτατική λιτότητα» και να ενταθεί η αποπληρωμή του δημοσίου χρέους που σωρεύτηκε την προηγούμενη δεκαετία της κρίσης.

Ωστόσο, ο σημαντικός διανοητής φαίνεται πως παραγνωρίζει τον χαρακτήρα και τον τρόπο παραγωγής του σύγχρονου παραστατικού χρήματος (fiat money). Στη μετά Bretton Woods εποχή, το (παραστατικό) χρήμα είναι χρέος. και χωρίς πρόσθετο χρήμα, δηλαδή νέο χρέος, δεν λειτουργεί η οικονομία. Με άλλα λόγια, το χρέος μιας οικονομικής μονάδας λειτουργεί ως εισόδημα κάποιας άλλης και έτσι, διανοίγεται ένα κύκλος αύξησης του συνολικού προϊόντος. Συνεπώς, εάν δεν υπήρχε το «πάρτι όπου όλοι ξοδεύουν», η παγκόσμια οικονομία θα είχε βαλτώσει σε μια ακόμα βαθύτερη ύφεση. Βεβαίως, το «πάρτι» έχει συγκεκριμένα όρια που σχετίζονται με τον κίνδυνο -όχι της αύξησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων- της επέκτασης της συναθροιστικής ζήτησης πέρα από τις πραγματικές παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας, προκαλώντας έτσι μονιμότερες πληθωριστικές τάσεις. Τέτοιου είδους επισημάνσεις, προερχόμενες από τη μοντέρνα νομισματική θεωρία, θα μπορούσαν να εμπλουτίσουν περαιτέρω τους στοχασμούς του Γιουβάλ Νώε Χαράρι – που στο πεδίο της παγκόσμιας οικονομικής τουλάχιστον φαίνονται κάπως τετριμμένοι…

Θ.Κ.