Οι πολιτικές επιπτώσεις από τη συρρίκνωση της κοινωνικής συνοχής δεν είναι πουθενά αλλού πιο εμφανείς από ό,τι στις ΗΠΑ. Το 2017, ο Ρόμπερτ Πάτναμ, πολιτικός επιστήμονας του Χάρβαρντ, περιέγραψε εναργέστατα -ενώπιον της επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων του Κογκρέσου- την κατάσταση του «κοινωνικού κεφαλαίου» στις ΗΠΑ (1).

Ο Πάτναμ εντόπισε ειδικότερα τέσσερις αιτίες που διευρύνουν το χάσμα των ευκαιριών μεταξύ των παιδιών των εργατικών οικογενειών και εκείνων που προέρχονται από πλούσιες οικογένειες: α) Την κατάρρευση της λευκής πυρηνικής οικογένειας της εργατικής τάξης, β) το «ξήλωμα» του κοινωνικού ιστού στις κοινότητες της εργατικής τάξης, γ) την ταχεία ταξική διαίρεση της αμερικανικής κοινωνίας και δ) την αυξημένη οικονομική ανασφάλεια της εργατικής τάξης. Ο Πάτναμ ισχυρίζεται ουσιαστικά πως η πυρηνική οικογένεια αποτελεί πλέον ασυνήθιστο φαινόμενο για την εργατική τάξη, ενώ οι περιλαμβάνουσες και τους δύο γονείς οικογένειες εντοπίζονται, σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, μεταξύ των μελών της ανώτερης μεσαίας τάξης (τόσο της λευκής όσο και της μη λευκής). Επιπλέον, η λευκή οικογένεια της εργατικής τάξης είναι σήμερα πιο εύθραυστη, συγκριτικά με τη μέση μαύρη οικογένεια της δεκαετίας του 1960. Τούτο οφείλεται και στην κατάρρευση των παραδοσιακών κοινωνικών δικτύων (όπως η Εκκλησία, οι Πρόσκοποι ή απλώς οι γηραιότεροι γείτονες) και των εξωσχολικών δραστηριοτήτων που υπήρχαν στις γειτονιές και τα σχολεία της εργατικής τάξης στις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Σήμερα, αυτοί οι θεσμοί έχουν αντικατασταθεί εν μέρει από διάφορους μηχανισμούς της αγοράς .

Τούτων δοθέντων, ο Πάτναμ συμπεραίνει ότι η εξέταση των παραπάνω εξελίξεων στο θεσμό της οικογένειας μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε μέσω ενός συντηρητικού φακού (π.χ. εξέλιξη των ηθών) είτε μέσω ενός προοδευτικού (π.χ. στασιμότητα ημερομισθίων). Το μόνο σίγουρο, πάντως, είναι ότι όσο η κοινωνική συνοχή θα εξακολουθεί να συρρικνώνεται τόσο περισσότερο θα ενισχύεται η συντηρητική ανάγνωση του προβλήματος σε πολιτικό επίπεδο.

Θ.Κ.

(1) Putnam R. (2017) “Hearing on the State of Social Capital in America”, May 17.