Το καλό φάντασμα

Στις 8 Δεκεμβρίου 2008 είχα δημοσιεύσει ένα κείμενο με τίτλο Σώστε τον καπιταλισμό από τους προλετάριους; * ειρωνευόμενος όσους διέβλεπαν -ή ανησυχούσαν- ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση θα προκαλούσε την πολιτική αναίρεση της οικονομικώς ευεργετικής, όπως εθεωρείτο, παγκόσμιας χρηματοοικονομικής ολοκλήρωσης και, κατ’ επέκταση, θα συνέτεινε στην αριστερόστροφη αναδιάταξη της εγχώριας, περιφερειακής και παγκόσμιας πολιτικής οικονομίας. Ουδέν αριστερό -ή απλώς Κεϋνσιανό- φάντασμα, υποστήριζα, πλανιόταν πάνω από τον κόσμο.

Τώρα τα πράγματα μου φαίνονται διαφορετικά. Δεν θα σας κουράσω με αναλύσεις – οι επιμελέστεροι μεταξύ υμών έχετε ήδη διαβάσει αρκετά πράγματα και, ίσως, έχετε σχηματίσει γνώμη. Η επιδημιολογική παρατήρηση της  νόσου, η εξήγηση των οικονομικών συνεπειών της (σε πρώτο και δεύτερο γύρο), η ανάλυση των μέτρων πολιτικής των εθνικών κυβερνήσεων (των σημερινών και, πολύ περισσότερο, των προσδοκώμενων μέτρων προς το τέλος της παρούσας επιδημιολογικής φάσης) και, ιδίως, η διαπίστωση πως οι κυβερνήσεις ανακτούν ή επιβεβαιώνουν, δια της αποφασιστικής και επιθετικής δράσης τους, τον έλεγχο της οικονομικής εξουσίας, επιτρέπουν, θαρρώ, την εξής πρόβλεψη:

Όταν, με το καλό, περάσει το μεγάλο κακό, η πολιτική οικονομία του κόσμου μας δεν θα μείνει όπως την ξέραμε. Και για να είμαι, όσο το δυνατόν, ακριβέστερος, ίσως η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων αναβιώσει στον δυτικό κόσμο, με εντονότερο τον οικονομικό και κοινωνικό ρόλο του εθνικού κράτους – και καλύτερα για τους πολλούς.

Αυτήν την φορά είναι διαφορετικά. Όπως διαφορετικά ήταν και τότε – και η οικονομική και πολιτική ιστορία διδάσκει πως, όταν χάνονται μαζικά ανθρώπινες ζωές, η τάξη πραγμάτων αναδιατάσσεται.

ν.κ.

* Βλ. ΟΙ καιροί αλλάζουν – εμείς; Κείμενα για την Ευρωπαϊκή πολιτική οικονομία πριν και μετά την κρίση, Αθήνα: Παπαζήσης, 2013