Περί (οικονομικής) ισχύος και συναίνεσης

Μπορεί να υπάρξει συναίνεση σε σχέσεις δυνατού–αδύναμου, εργοδότη–εργαζόμενου; Πώς, για παράδειγμα, οι μαθητές της Δευτέρας Δημοτικού συναίνεσαν να παίζουν κυνηγητό στην άκρη του προαυλίου, ενώ οι μαθητές της Έκτης καλύπτουν το μισό προαύλιο με τις δραστηριότητές τους; Πώς ο εργαζόμενος Τάδε συναίνεσε σε μείωση του μισθού του ή η εργαζόμενη Δείνα σε υπερωριακή απασχόληση χωρίς επιπλέον αμοιβή; Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι υπήρξε αυθεντική συναίνεση;

Τι περιθώρια ελεύθερης επιλογής, αλήθεια, έχει ο άνθρωπος που βρίσκεται στη θέση του λιγότερου ισχυρού; Δεν είναι ευνόητο ότι τα περιθώρια στενεύουν όσο αυξάνονται η σχετική ισχύς του ισχυρού και η σχετική αδυναμία του αδύναμου;

Η ανεργία στην Ελλάδα, σήμερα, φτάνει στο 21,2%. Τι περιθώρια να αρνηθεί την «συναίνεση» έχει ο εργαζόμενος Τάδε, η σύζυγος του οποίου μόλις γέννησε, και η εργαζόμενη Δείνα με δύο παιδιά και σύζυγο άνεργο; Αν, για παράδειγμα, η ανεργία ήταν στο επίπεδο του 2008, κοντά στο 8%, η άρνηση της «συναίνεσης» θα ήταν ευχερέστερη, καθώς οι εργαζόμενοι θα έβρισκαν ευκολότερα εργασία και οι εργοδότες θα έβρισκαν δυσκολότερα κατάλληλους υπαλλήλους. Η διαφορά ισχύος μεταξύ εργοδότη και εργαζόμενου θα ήταν, συνεπώς, μικρότερη και ο ισχυρός θα επέβαλε με μεγαλύτερη δυσκολία τις δικές του προτιμήσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας ή το βαφτισμένο «επίμονο φλερτ», του εργοδότη και του προϊσταμένου, στο οποίο τελικά ενδίδει η εργαζόμενη Δείνα. Όσο ισχυρότερη είναι η σχετική θέση της εργαζόμενης τόσο αποφασιστικότερες είναι οι αντιστάσεις της. Αν η Δείνα είναι νεαρή ηθοποιός, πόσο εύκολα μπορεί να απορρίψει τον μεγαλύτερο παραγωγό του Χόλυγουντ, για να δανειστούμε ένα παράδειγμα από την επικαιρότητα, όταν η απόρριψη συνεπάγεται την άρνηση πρόσληψής της επί μακρόν; Αν, όμως, η εργαζόμενη Δείνα διέθετε μεγαλύτερη ισχύ, είτε γιατί υπήρχαν περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης είτε γιατί διέθετε άλλα εισοδήματα ή γιατί η σχετική εργατική νομοθεσία την προστάτευε πραγματικά από την επιβολή της θέλησης του ισχυρού, η Δείνα δεν θα είχε «συναινέσει», και ίσως δεν θα είχε βρεθεί καν μπροστά σε αυτό το δίλημμα.

Όσο μεγαλύτερη είναι η κοινωνική ανισότητα, τόσο ευκολότερα ο ισχυρός επιβάλλει τη θέλησή του – και ο αδύναμος αδυνατεί να πράξει αλλιώς και εξ ανάγκης «συναινεί». Σε κοινωνίες που το μέσο εισόδημα του πλουσιότερου 10% είναι 9,5 φορές υψηλότερο από το εισόδημα του φτωχότερου 10% (όπως στη Ευρωπαϊκή Ένωση) και που οι γυναίκες αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες συναδέλφους τους, ακόμα και σε υψηλές θέσεις (στο Ηνωμένο Βασίλειο η διαφορά αμοιβής των δύο φύλων είναι 24%), η κατάχρηση εξουσίας και η σεξουαλική παρενόχληση είναι αναπόφευκτα συνακόλουθα.

ΣοΜι